Bijna elke lichtmetalen velg is gewoon gelakt

Er is één vraag waarmee bij ons bijna elk velggesprek begint, en bijna niemand heeft er meteen antwoord op: is je velg gelakt, gepolijst, gepoedercoat of diamond cut? Wil je velgen reinigen zonder ze dof te maken, dan beantwoord je die eerst. Want die vraag bepaalt of de reiniger die bij jou in de kast staat je velgen schoonmaakt of ze langzaam sloopt.

De reiniger volgt de afwerking, niet de hoeveelheid vuil. Als je weet welke laag bovenop ligt, kies je in dertig seconden het juiste flesje en scheelt dat je witte vlekken, doffe spaken en in het ergste geval een velg die je niet meer mag laten opknappen.

---

Lichtmetalen velg betekent niet blank aluminium

Vrijwel elke fabrieksvelg zit volledig onder een meerlaags laksysteem. Je maakt dus geen blok metaal schoon, maar een laklaag.

Aluminium is een reactief lichtmetaal. Zodra het lucht ziet, vormt het vanzelf een beschermend oxidehuidje, maar die passiveringslaag is maar vier nanometer dik en chemisch alleen stabiel in een smal venster tussen pH 4,5 en 8,5. Alles eronder of erboven lost hem op. Daarom liggen er primer, basislak en blanke lak op het aluminium, en die blanke lak is de eigenlijke offerlaag.

Voor jou betekent dat: op de velg gebeurt chemisch precies hetzelfde als op de motorkap. Wat je je lak niet aandoet, doe je je velg ook niet aan. Het verschil is alleen dat de velg veel meer te verduren krijgt, omdat hij pal naast de rem zit.

En daar wordt het heet. Bij stevig remmen loopt het schijfoppervlak op tot 400 graden Celsius, de losgeslagen ijzerdeeltjes vliegen met ruim tweehonderd graden restwarmte naar buiten en smelten microscopisch de zachtere blanke lak in. Remstof bestaat voor zestig tot zeventig procent uit ijzeroxiden, de rest is grafiet en metaalsporen. Ligt het een week of twee, dan zit het er bovenop en gaat het mild weg. Ligt het maanden, dan blaast het uitzettende ijzeroxide de lakstructuur open en blijven er kraters achter die geen enkele reiniger nog dichtmaakt.

Vijf afwerkingen en hoe je die van jou herkent

De Europese markt kent vijf relevante velgafwerkingen, en je haalt ze uit elkaar zonder gereedschap, puur op licht en gevoel.

De blank gelakte velg is de fabrieksstandaard. Hij oogt egaal en glad, en zijn spiegeling lijkt op de lak ernaast. Een oude stoeprandkras verraadt hem altijd, want daaronder komt een lichte primer tevoorschijn en geen blank metaal. De gepoedercoate velg ligt voller en dikker, voelt iets steviger aan en is opvallend stootvast, daarom zie je hem vaak op wintersets. Zo'n vierenveertig procent van alle velgcoatings wereldwijd is tegenwoordig poedercoating.

De diamond-cut velg herken je aan zijn tweekleurigheid en eraan dat het spiegelende front onder de blanke lak fijne concentrische groeven laat zien, bijna als een grammofoonplaat. Hier is de gelakte velg op een draaibank aan de zichtzijde weer blank gedraaid. De verchroomde velg glanst juist diep blauwwit, voelt ook in de zomer metalig koud en weegt merkbaar meer, zo'n één tot anderhalve kilo per wiel. Zijn moderne zus, de PVD-coating, oogt eerder helder zilverwit, draagt er een blanke lak overheen en laat in het velgbed vaak een lichte sinaasappelhuid zien.

Blijft de gepolijste of geanodiseerde velg zonder toplaag. Die is zeldzaam, zit meestal op oudere auto's of op aftermarketwielen, en het is het enige geval waarin je echt blank metaal in handen hebt. Precies dat geval is het kwetsbaarst van allemaal.

Twee afwerkingen verdienen een eigen waarschuwing. Bij de diamond-cut velg ligt de blanke lak niet op primer, maar direct op spiegelglad aluminium, en die hechting is van nature zwakker. Slaat een steenslag of een haarscheurtje van het bandenmonteren door de lak, dan trekt vocht er via capillaire werking onder, chloride uit strooizout maakt er een galvanisch element van, en de corrosie vreet zich als een netwerk onder de laag door. In de branche heet dat filiformcorrosie, in de wandelgangen blooming of witte wormen. Daarom gelden diamond-cut velgen als niet wintervast.

Zo'n schade repareer je niet met plamuur en een bijlakje, want de groefstructuur is met de hand niet na te maken. De velg moet worden gestript, ingemeten en op een CNC-bank opnieuw blank gedraaid, en Duitsland trekt daar strakke grenzen omheen: de richtlijn voor het opknappen van lichtmetalen velgen in Verkehrsblatt nummer 01/2023 staat alleen cosmetisch werk toe, maximeert de schadediepte in het aluminium op één millimeter, laat schade slechts tot vijftig millimeter vanaf de velghoorn naar binnen toe, en staat precies één opknapbeurt per velgleven toe.

Verchroomde velgen hebben hun eigen winterprobleem. Chroom is hard en neigt constructief naar microscheurtjes, waarin zout water blijft staan en de nikkellaag eronder aantast tot de chroomhuid eraf springt. Echt verchroomde sets gaan er daarom af vóór het eerste strooizout. PVD-velgen, met hun metaallaagje van maar één tot vijf micrometer, komen veel beter door de winter, omdat de blanke lak erboven de barrière overneemt.

De pH-waarde bepaalt wat de afwerking aankan

Bij velgen reinigen bepaalt één getal het risico. Zure reinigers onder pH 5 breken anorganisch vuil bruut af door de metaaloxiden rechtstreeks op te lossen. Op intacte blanke lak is dat beheersbaar, op blank metaal niet.

Komt een zure reiniger op gepolijst of geanodiseerd aluminium, dan breekt hij dat oxidehuidje van vier nanometer meteen open en bijt hij het metaal eronder aan. Je ziet het als dof worden en melkwitte vlekken, die je er alleen nog machinaal uit polijst. Komt er chloride van strooizoutresten bij, dan krijg je putcorrosie die microscopische kanalen het aluminium in drijft en die is onomkeerbaar. Op chroom diffundeert het zuur door de onvermijdelijke microscheurtjes tot aan de nikkellaag en blaast het de chroomhuid van binnenuit los.

Hoe serieus dat bedoeld is, staat op het etiket van onze eigen producten. De TUGA Chemie Aluminium-Teufel® (Rot) zit op pH 0,55 tot 1,0 en draagt het signaalwoord Gevaar, het pictogram GHS05 en gevarenaanduiding H290, oftewel kan bijtend zijn voor metalen. De fabrikant zet het materiaalrisico zelf op de fles. Daarmee is het geen slecht product, het is gereedschap voor één specifiek geval: intact blank gelakte stalen en lichtmetalen velgen met echt ingebrande remstof, één tot drie minuten inwerken, zonder kleurindicator.

Alkalische reinigers vanaf pH 8 hebben een ander probleem. Ze verzepen olie, vet en wegvuil uitstekend, maar drogen op een warme velg of in de zon binnen seconden op. Dan kristalliseert het loog samen met het losgemaakte vuil uit en brandt het als een witachtige sluier in de blanke lak, die er met een tweede wasbeurt niet meer uit komt. Anodiseerlagen lossen boven pH 8 tot 9 sowieso op. Daartussen ligt de band waarin de moderne detailingchemie werkt, ruwweg pH 5,5 tot 7,5, en daar haalt ze de remstof niet met agressie weg maar met chemie die alleen het ijzer bedoelt.

Koude velg, drie minuten, dan spoelen

De echte truc bij zuurvrije ijzeroplossers is dat ze tijd nodig hebben en koelte. Allebei geeft bijna niemand ze.

De werkzame stof is een thioglycolaat, meestal natrium- of ammoniummercaptoacetaat. Hij werkt in twee stappen: eerst staat hij elektronen af en brengt hij het slecht oplosbare ijzer van oxidatietrap drie terug naar de beter oplosbare trap twee, daarna klemt hij zich als een beugel om het ijzerion en sluit het op in een in water oplosbaar complex. Dat nieuwe complex absorbeert licht anders dan het uitgangsmateriaal, en precies daarom kleurt het schuim violet. De kleuromslag is dus een meetwaarde, geen marketing. Blijft het schuim kleurloos, dan zit er simpelweg geen reactief ijzer meer op het oppervlak.

Om die reactie te laten doorlopen heeft hij drie tot vijf minuten nodig en een temperatuurvenster van ongeveer tien tot vijfentwintig graden. Op een velg die net van de snelweg komt verdampt het water zo snel dat pure chemie achterblijft en witte randen in de blanke lak vreet.

Laten afkoelen is daarom geen luxestap, maar de belangrijkste handeling vóór de wasbeurt. Sta je in de zon, dan rijd je de auto in de schaduw en wacht je die twintig minuten uit.

Eén handeling zet TUGA zelfs op de can, en bijna niemand doet hem: na de eerste keer spuiten de wielen 180 graden draaien, dus het ventiel van boven naar onder rollen, en dan nog een keer spuiten. Pas daarmee bereik je de achterkant van de spaken en de onderste velgrand, waar de remstof het dikst zit.

Over de volgorde is er in de detailing maar één mening: de wasbeurt begint altijd bij de wielen en wielkasten, nooit bij de lak. Bij het afspoelen vliegt er een mengsel van losgemaakte ijzerdeeltjes en tensiden alle kanten op, en dat wil je niet op een portier dat al schoon is.

De chemie vervangt het mechanische werk daarbij niet helemaal. Ze breekt de binding, afvoeren moet je het vuil alsnog zelf, maar dan met een langharige wolwant of een zachte velgenborstel. Katoenen doeken, keukensponzen en harde kunststofborstels zetten microkrasjes in de blanke lak, waar vuil zich later nog beter aan vasthoudt.

Wat er bij ons in de kast staat en waarvoor

Ons assortiment telt drieëndertig velgenreinigers. Vier daarvan dekken de gevallen die in de praktijk echt voorkomen af, en ze verschillen minder in het resultaat dan in de vraag welke afwerking ze verdragen.

De TUGA Chemie Alu-Teufel "Spezial"® (Grün) in 1000 ml / 1 Liter is wat wij voorstellen als iemand niet weet wat hij heeft. Hij is zuurvrij, zit op pH 7,0 tot 8,0 en is vrijgegeven voor aluminium, chroom, geanodiseerde, diamond-cut en gepoedercoate oppervlakken. Zijn natriummercaptoacetaat kleurt de gel tijdens het werken van groenig naar roodviolet, en het xanthaan in het recept houdt hem op verticale spaken.

Bij hoogglanzend gepolijste velgen vraagt TUGA zelf om een verdraagzaamheidstest op een verdekte plek, en die zin mag je serieus nemen. Op blank, ongecoat metaal geldt geen algemene vrijgave, ook niet bij een zuurvrije gel. Eerst testen, dan de hele velg.

In de GTÜ-vergelijkingstests van Auto Bild uit 2016 en 2019 eindigde hij twee keer op een gedeelde tweede plaats. Er staan negen geverifieerde beoordelingen bij Trusted Shops, en klanten beschrijven eensgezind dat de velg na een minuut of twee schoon is. Bitumen en teer pakt hij niet, daarvoor heb je een oplosmiddelproduct nodig.

De NIGRIN "Alu Monster" in 1000 ml / 1 Liter is het alternatief zodra er sensoren in het spel zijn. Hij werkt eveneens zuurvrij bij pH 5,3 tot 5,5 met natriummercaptoacetaat en is daarnaast vrijgegeven voor velgen met TPMS-sensoren en keramische coating. Op een warme velg hoort hij net zomin als elke andere gel in deze klasse. De Koch-Chemie Reactive Rust Remover "Rrr" in 500ml dekt het geval af waarin niet alleen de velg maar ook lak en glas vliegroest dragen. Bij pH 7,5 blijft hij neutraal genoeg om overal te lopen, en scheelt hij je het materiaalonderzoek vooraf.

De al genoemde TUGA Chemie Aluminium-Teufel® (Rot) blijft het noodgeval in de kast, niet het weekonderhoud. Staat er een winterset die twee seizoenen ongewassen in de kelder heeft gestaan en zijn de spaken bruin gespikkeld, dan is hij het juiste antwoord. Op een diamond-cut of gepolijste velg is hij het verkeerde. Wil je het hele overzicht, dan vind je dat in onze velgenreiniger-categorie, en de chemische systematiek erachter hebben we uitgebreid opgeschreven in de juiste velgenreiniger kiezen.

Weet je het niet, pak dan de zuurvrije

De werkregel voor velgen reinigen is kort genoeg voor op de oprit: bij twijfel zuurvrij, koud, drie minuten, goed naspoelen.

Rijd je een fabrieksvelg en houd je hem regelmatig bij, dan heb je niets scherpers nodig dan een zuurvrije gel. Heb je diamond-cut, gepolijste, geanodiseerde of verchroomde wielen, dan is zuurvrij niet de makkelijkere maar de enige optie. Staat er een verwaarloosde winterset voor je en weet je zeker dat hij blank gelakt en onbeschadigd is, dan mag de zure reiniger erop, maar precies één keer en met korte inwerktijd. En zijn de velgen vers keramisch gecoat, dan heb je een reactieve reiniger nog maar eens in de drie à vier maanden nodig als decontaminatie, omdat de tensiden en chelaatvormers de hydrofobe laag anders op termijn leegtrekken.

De tweede knop is voorkomen in plaats van herstellen. Een glad, beschermd oppervlak pakt remstof veel slechter, en wat niet hecht hoef je ook niet chemisch los te maken. De SONAX XTREME Ceramic Reifen+FelgenDetailer in 750 ml legt met zijn Si-Carbon-technologie een keramische beschermlaag op band en velg, houdt onder normale omstandigheden tot drie maanden en heeft geen inwerktijd en geen naspoelen nodig. Hij reinigt alleen lichte oppervlakvervuiling, dus het is de stap ná de wasbeurt, niet in plaats daarvan. Wil je langer beschermen, dan zitten de duurzamere varianten in de velgcoating-categorie, en welke daarvan echt tegen hitte kan lees je in velgen coaten tegen remstof.

Wat je gerust kunt overslaan zijn de huismiddeltjes van internet. Ovenspray is sterk alkalisch, remmenreiniger is een oplosmiddel zonder enige ijzerchemie, en allebei raken op de velg precies de laag die je wilde behouden. Waarom ingebrande remstof zich daar niks van aantrekt hebben we uit elkaar geplukt in velgen reinigen met huismiddeltjes.

Wat we dagelijks zien bij Detailing1: Als een klant bij ons in de showroom in Nordhorn niet weet wat voor velg hij rijdt, kijken we eerst naar de oudste stoeprandkras. Komt daar een lichte, matte primer onderuit, dan is de velg gelakt en heb je alle vrijheid. Blinkt er blank, zilverachtig metaal doorheen, dan is hij diamond-cut of gepolijst, en vanaf dat moment valt elke zure reiniger af. We hadden hier een winterset staan waarvan het front er perfect uitzag terwijl in het velgbed de witte draden van filiformcorrosie al liepen. De eigenaar had twee jaar lang zure reiniger gebruikt omdat hij dacht dat de velg gelakt was. Dertig seconden kijken had dat voorkomen.